Η Αγία Τριάδα (πρώην Στεβενίκο) είναι ορεινό χωριό του δήμου Λεβαδέων του νομού Βοιωτίας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021 ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 291 μόνιμους κατοίκους.
Σχετικά με το πρώην όνομα Στεβενίκο -όπως απαντάται σήμερα- σε παλιότερες επιστολές αναφέρεται ως Στεβένικο (Δείτε τα τεκμήρια στο SearchCulture.gr).
Ο οικισμός είναι κτισμένος στους πρόποδες του Ελικώνα, σε υψόμετρο 400 μέτρων. Βρίσκεται 21 χλμ. νότια της πρωτεύουσας του νομού Βοιωτίας, Λιβαδειάς. Κοντά στην Αγία Τριάδα βρίσκονται τα χωριά Κορώνεια (στα ανατολικά), Ελικώνας (στα δυτικά) Αγία Άννα (στα νότια) και Άγιος Γεώργιος (βόρεια του οικισμού).
Η ύπαρξη ρωμαϊκών επιγραφών και βυζαντινού κάστρου ενισχύει τις απόψεις σχετικά με την κατοίκηση της περιοχής από την αρχαιότητα ή τον Μεσαίωνα, ενώ ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά σε οθωμανικά έγγραφα του 1466 με την ονομασία Στεβενίκο και καταγράφεται ως ελληνόφωνος οικισμός σε αντίθεση με τα γειτονικά χωριά που αναφέρονται ως αρβανίτικα.
Κατά τη διάρκεια της ύστερης Τουρκοκρατίας ήταν ο μεγαλύτερος οικισμός της περιφέρειάς του και αποτέλεσε σημείο στρατηγικής σημασίας λόγω της οχύρωσης του. Μάλιστα στα χρόνια της ελληνικής επανάστασης έγινε αρκετές φορές πεδίο μάχης ανάμεσα στους Έλληνες επαναστάτες και τις οθωμανικές δυνάμεις. Το 1940 η ονομασία του χωριού μετατράπηκε από Στεβενίκο σε Αγία Τριάδα.
Διοικητικά το χωριό αποτέλεσε από το 1840 μέχρι το 1914 τμήμα του δήμου Πέτρας και στη συνέχεια υπαγόταν έως το 1997 στην επαρχία Λεβαδείας ως έδρα κοινότητας.
Έπειτα υπήχθη στον καποδιστριακό δήμο Κορωνείας ενώ από το 2011 είναι έδρα της τοπικής κοινότητας Αγίας Τριάδας του καλλικρατικού δήμου Λεβαδέων.
Σημαντικό αξιοθέατο είναι το σπήλαιο Νύμφης Κορώνειας που βρίσκεται στα δυτικά του χωριού σε υψόμετρο 820 μέτρων.
Στις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο σπήλαιο το 1989 αποκαλύφθηκε σημαντικός αριθμός ευρημάτων που καλύπτουν το διάστημα από την αρχαϊκή μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή.
Σημαντικές πληροφορίες για το σπήλαιο μπορείτε να βρείτε online στην Διδακτορική Διατριβή της Αλεξάνδρας Ζαμπίτη με τίτλο «Λειβήθριο άντρο Ελικώνα Βοιωτίας: από την κεραμική των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων» στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Αντικείμενο μελέτης της συγκεκριμένης έρευνας αποτελεί ένα επιλεγμένο σύνολο αγγείων και άλλων κεραμικών αντικειμένων αρχαϊκής και κλασικής εποχής που έχουν βρεθεί στο Λειβήθριο Άντρο. Με κριτήρια την αντιπροσώπευση των αντικειμένων τόσο ως προς τα σχήματα και τη διακόσμησή τους όσο και ως προς τους τόπους παραγωγής τους και τη σημασία τους για τη λατρεία των Λειβηθρίδων Νυμφών η εργασία διαρθρώνεται σε 5 κεφάλαια. Διαβάστε την διατριβή εδώ.
Επίσης, σημαντικές πληροφορίες μπορείτε να βρείτε και στην Μεταπτυχιακή Διατριβή της κας Παναγιώτας Πατούνη με τίτλο «Παρουσίαση της αρχαιολογικής θέσης Νύμφης Κορώνειας» ή «Άντρο Λειβηθρίδων Νυμφών» με τη χρήση νέων τεχνολογικών μέσων.» που κατατέθηκε στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Διαβάστε την Διατριβή εδώ.
Άλλα πολύ σημαντικά αξιοθέατα της Αγίας Τριάδας είναι τα απομεινάρια του μεσαιωνικού καταλανικού κάστρου κοντά στην πλατεία του χωριού, τα ερείπια της ρωμαϊκής στοάς στις πηγές Πόντζα, ο ναός των Ταξιαρχών που διαθέτει τοιχογραφίες των αρχών του 19ου αιώνα και ο ναός της Παλιοκκλήσας εντός του οποίου υπάρχουν τοιχογραφίες του 18ου αιώνα.
Δείτε επίσης μερικά τεκμήρια των ευρημάτων του σπηλαίου έτσι όπως τα παρουσιάζει το SearchCulture.gr
(Οι παρακάτω πληροφορίες αντλήθηκαν από το online MME Asopichos.gr)
Επίσημες πηγές από την εγκυκλοπαίδεια της Ελληνικής Επανάστασης, αποσπάσματα από το βιβλίο του Τάκη Λάππα “Λειβαδιά και Λειβαδιτες του ’21”, από το βιβλίο «Επετερίς» της εταιρείας Βοιωτικών μελετών σε κείμενο της Κων/νας Σωληναραιου.
Στη Σούρπη ο Ανδρούτσος παίρνει το μήνυμα πως στο Στεβενίκο έφτασε κιόλας η Μωραΐτικη βοήθεια που περίμενε. Πριν να φύγει για το Στεβενίκο να ανταμώσει τους μωραΐτες, θέλει πρώτα να δώσει κουράγιο στους κλεισμένους στο κάστρο της Λιβαδειάς. Έχει κοντά του τον Νικόλαο Καρφίτσα. Αυτόν στέλνει να φέρει στους κλεισμένους το χαρμόσυνο μήνυμα πως έφτασε ένα μέρος από την Μωραΐτικη βοήθεια με κεφαλή τον Ηλία Μαυρομιχάλη, τον Μπεϊζαντέ όπως τον λέγανε και τον Νικηταρά.
Με μιας χαρμόσυνες φωνές ακούστηκαν στους κλεισμένους. «Ο Μπεϊζαντες έφτασε στο Στεβενικο! Ο Μπεϊζαντες στο Στεβενικο!!!!!». Πόσες ελπίδες βάσιζαν σ’ αυτόν!
Φτάνοντας στο Στεβενίκο ο Οδυσσέας παίρνει τους Μωραΐτες με αρχηγούς τον Μαυρομιχάλη και τον Νικηταρά και ξαναγυρίζει στη Σουρπη. Μαζι ήταν και ο Δημήτρης Κριεζής με Υδραίους. Σε λίγο φτάνει και το δεύτερο μέρος της Μωραΐτικης βοήθειας. Έτσι με όλους τους Έλληνες σε μια γενική επίθεση που θα έκανε ο Οδυσσέας στη Λιβαδειά ήταν σίγουρος πως θα κατάφερνε να λευτερώσει τους κλεισμένους Λειβαδιτες.
Την άλλη μέρα έρχονται στο Στεβενίκο κι άλλοι Μωραΐτες. Τούτοι ήταν οι πιο πολλοί. Κεφαλή είχαν τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, τον Καπετανάκη, τον Δουζινα, τον Χατζηβασιλείου, τον Μερτικα και τον Γιώργο Κριεζή. Σύμφωνα με την παραγγελία που τους είχε αφήσει ο Ανδρούτσος κι ο Μπεϊζαντες θα πήγαιναν και τούτοι να τους ανταμώσουν στη Σουρπη που τους καρτερούσαν.
Ο Καποδίστριας μετά την άφιξη του στην Ελλάδα τον Γενάρη του 1828 προέβη στην οργάνωση του στρατού σε χιλιαρχίες. Ο Κυβερνήτης διόρισε στρατάρχη της Ανατολικής Στερεάς τον Δημήτριο Υψηλάντη, αρχηγό εφεδρείας τον Νικόλαο Στράτο, στρατοπεδάρχη τον Σπύρο Μήλιο και γενικούς υπασπιστές τους Γιάννη Λασσάνη και Ιωάννη Φιλήμων.
Ο Δημήτριος Υψηλάντης εκστρατευσας στην Ανατολική Στερεά απελευθέρωσε την πέριξ Θηβών περιοχή. Ταυτόχρονα απέστειλε τον χιλίαρχο Νικόλαο Στράτο και τον οπλαρχηγό Ρουκη με τις δυνάμεις τους και κατέλαβαν το εκ φύσεως οχυρό χωριό Στεβενίκο. Με την κατάληψη του οχυρού του Στεβενίκου εξεδιωχθησαν οι φρουρές των Τούρκων από όλη την επαρχία της Λιβαδειάς, των Σαλώνων και της Δωριδας.
Μετά από λίγο πέρασε στα χέρια των Ελλήνων και το Στεβενίκο μετά από σκληρή μάχη. 120 Τούρκοι και 30 προσκυνημένοι χριστιανοί με αρχηγό τον Γιαννάκη Ζελιαναίο οχυρωμένοι σε ένα διώροφο πύργο αντιστέκονταν με επιμονή στις επιθέσεις τις οποίες έκανε η Πεντακοσιαρχια των Θηβαίων υπό την ηγεσία του Ιωάννη Κλίμακα ελπίζοντας οι οχυρωμένοι βοήθεια από την Λιβαδεια.
Και πράγματι η αναμενόμενη βοήθεια φάνηκε στην πεδιάδα που ερχόταν από την Λιβαδεια. Χωρίς χρονοτριβή ο Υψηλάντης διέταξε την 4η χιλιαρχία του Δυοβουνιωτη και στο ιππικό να επιτεθούν εναντίον τους.
Έπειτα από λίγη ώρα τα Ελληνικά σώματα ανάγκασαν τις Τουρκικές ενισχύσεις να τραπούν σε άτακτη φυγή. Τέλος ο πύργος κυριεύτηκε με έφοδο και οι υπερασπιστές του 1ου ορόφου σφαγιάστηκαν όλοι ενώ του 2ου αιχμαλωτίστηκαν. Έπειτα κυριεύτηκε με έφοδο και το χωριό και σκοτώθηκαν 45 Τούρκοι ενώ οι υπόλοιποι αφού παραδόθηκαν στις αρχές και τους αφαιρέθηκαν τα όπλα, αφέθηκαν ελεύθεροι να πανε στην πατρίδα τους. Ενώ ο Έλληνας οπλαρχηγός Ιωάννης Ζελιαναιος βλέποντας την παράλληλη επίθεση όλων των Ελληνικών δυνάμεων είχε παραδοθεί στον Υψηλάντη λίγο προηγουμένως.
Οι Τούρκοι ευχαριστήθηκαν πολύ για την καλοσύνη που έδειξαν οι Έλληνες και εξέφρασαν τις ευχαριστίες τους εγγράφως προς τον Αρχιστράτηγο Υψηλάντη. Η επιστολή των Τούρκων έχει ως εξής:
«Οι υπογεγραμμένοι 107 Τούρκοι δίνουμε υπόσχεση στον Πρίγκιπα να μην ξαναπιάσουμε όπλα εναντίον των Ελλήνων ούτε να πειράξουμε κανέναν ραγια. Κι αν κανένας από εμάς πιαστεί να κάνει κάτι τέτοιο να μην τον συγχωρούν αλλά να τον θανατώσουν.»
Στο Στεβενίκο μετά την μάχη αυτή διαχείμασε η 5η χιλιαρχία υπό τον Κριεζώτη και στρατοπέδευσε μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1829 ο Υψηλάντης πριν την μάχη της Πέτρας διότι στις 24 με 26 Αυγούστου του ίδιου χρόνου στέλνει γράμματα στην Κυβέρνηση του Καποδίστρια από το στρατόπεδο στο Στεβενίκο.